Người làm lớn, trách nhiệm lớn nhưng hình phạt bé. Tại sao vậy?

14/05/2022
Khai thông Thực tại

"Nếu bạn làm sai những việc ai cũng làm đúng, bạn sẽ bị phạt nặng, còn khi làm sai những việc hiếm ai làm đúng, bạn sẽ được thông cảm và tạo cơ hội làm lại."

Một người lính mất một cây súng trường gánh chịu hậu quả nhiều hơn rất nhiều một vị tướng thua một trận chiến. Đó là một thực tế từ xa xưa đến bây giờ. Tại sao lại như vậy?

người làm lớn, hình phạt bé

Thứ nhất, người làm nhỏ phải chịu 100% trách nhiệm cho việc mình làm vì trách nhiệm ấy phụ thuộc hoàn toàn vào bản thân người đó. Như việc người lính làm mất cây súng trường của anh ta, rõ ràng cây súng chẳng thể có chân mà bò đi được, việc làm mất súng là do hoàn toàn lỗi ở người lính nên việc anh ta bị phạt nặng là tất nhiên. Tương tự, người làm lớn không thể chịu 100% trách nhiệm bởi sự thất bại phụ thuộc nhiều yếu tố, không chỉ một mình bản thân người đó. Như vị tướng thua trận, khó có thể quy hết trách nhiệm cho ông ta khi ngoài việc chỉ huy, sự thất bại của trận đánh còn phụ thuộc vào nhuệ khí binh sĩ, thiên thời địa lợi và độ mạnh yếu của kẻ thù. Nên việc chỉ bắt vị tướng chịu một phần trách nhiệm cho thất bại là dễ hiểu. 

người làm lớn, hình phạt bé

Thứ hai, xã hội có xu hướng phạt nặng những việc sai nhỏ nhặt hơn việc sai lớn lao. Một việc nhỏ nhặt như giữ cây súng mà người lính còn không làm được, để mất súng, thì thử hỏi người ấy còn làm được cái gì. Với cách nghĩ ấy, hiển nhiên anh ta sẽ bị trách phạt nặng. Còn với những việc lớn, rõ ràng không có mấy người làm được, nên khi ai đó làm sai, tất nhiên không bị xem là nặng nề, nên sẽ được xử nhẹ. Đâu phải ai cứ cầm quân đánh trận là thắng, nên những vị tướng đánh thua sẽ không bị xã hội trách phạt nhiều. Tóm lại, nếu bạn làm sai những việc ai cũng làm đúng, bạn sẽ bị phạt nặng, còn khi làm sai những việc hiếm ai làm đúng, bạn sẽ được thông cảm và tạo cơ hội làm lại. 

người làm lớn, hình phạt bé

Trên đây chính là hai lý do khiến người nhỏ sai chuyện nhỏ bị hình phạt nặng hơn người làm lớn sai chuyện lớn, dù rằng xét trên phương diện hậu quả, mất một cây súng chả là gì so với thua một trận đánh khiến hàng ngàn binh sĩ hi sinh và tình thế chiến tranh bị thay đổi. Thực tế, người ta chỉ xét đến phương diện việc dễ làm hay không mà thôi. Dễ mà không làm được, tất bị phạt nặng, còn việc khó không làm được thì thông cảm cho qua. Đó là cách xử phạt của mọi xã hội, nên để bản thân nắm được ưu thế, hãy luôn làm đúng những việc nhỏ và có thể làm sai những việc lớn. 

người làm lớn, hình phạt bé

Như vậy, sau khi tìm hiểu nguồn cơn hiện tượng nhìn bề ngoài là bất hợp lý, chúng ta sẽ phát hiện một bất cập nổi cộm trong bất cứ bộ máy tổ chức lớn nào, từ tập đoàn lớn cho tới các chính quyền. Đó là khó quy kết trách nhiệm sai phạm lớn cho một cá nhân cụ thể, điển hình khi chính cá nhân ấy là nguồn gây ra sai phạm. Như trường hợp một CEO tập đoàn lớn, có những quyết định sai lầm khiến tập đoàn phá sản, cổ đông mất tiền. Dù nhìn tỏng là biết chính vị CEO kia làm sai dẫn đến thất bại, nhưng để quy ra tội trạng thật sự và bắt vị CEO chịu phạt thích đáng là việc bất khả thi.

người làm lớn, hình phạt bé

Bởi, một là ông ta có thể đổ vấy trách nhiệm sang các bộ phận khác trong nội bộ tập đoàn, như phòng nhân sự yếu kém, phòng marketing thiếu năng lực, phòng sản xuất thiếu sáng tạo hay thậm chí là công tác vệ sinh chưa tốt khiến ông ta không thể tập trung làm việc được. Đúng vậy, với sự thất bại của một tổ chức lớn, ông ta có thể đổ trách nhiệm cho bất kỳ đâu, và điều trớ trêu là bất cứ lý do nào cũng nghe rất hợp lý. Hai là ông ta có thể tiếp tục đổ trách nhiệm ra bên ngoài, như đối thủ cạnh tranh hùng mạnh, thị trường biến động khó lường, hay chính sách mới của cơ quan quản lý. Có thể thấy, càng đổ lỗi nhiều, ông ta càng vơi bớt trách nhiệm một cách rất hợp lý.

người làm lớn, hình phạt bé

Và ba là dù việc truy cứu trách nhiệm có thành công đi chăng nữa, hậu quả của sự thất bại là quá lớn không thể nào bồi hoàn được. Đây là lý do rất quan trọng khiến hầu hết những pha sai phạm lớn đều được giơ cao đánh khẽ. Bởi trảm một vị tướng cũng không thể bù đắp một trận thua to, trong khi đó còn làm các vị tướng khác hoảng sợ không dám lãnh quân ra trận đánh tiếp. Còn việc cho vào tù một vị CEO cũng chả có ý nghĩa gì khi tập đoàn đã phá sản. Thực tế, khi thiệt hại đã lên mức không thể bồi hoàn, động lực truy cứu trách nhiệm chỉ còn diễn ra trên hình thức. Chính khi đó, tính toán của những người ra án phạt sẽ khác, họ sẽ tính xem xử lý con người này mức độ nào để có lợi về sau, bởi thiệt hại họ đã gây ra là không thể khắc phục, nên sẽ là khôn ngoan khi tính đường êm đẹp cho tình trạng hiện tại. Kết quả, giơ cao đánh khẽ sẽ hình thành. 

người làm lớn, hình phạt bé

Tổng kết lại, dù bạn thấy bấp hợp lý thế nào, việc người làm lớn làm sai lớn bị phạt nhẹ hơn người làm nhỏ làm sai nhỏ là chuyện không thể tránh được. Không thể tránh về mặt khách quan khi chỉ có một số ít người có thể làm việc lớn, cứ phạt cứ trảm họ thì lấy ai ra làm tiếp. Không thể tránh về mặt chủ quan khi cái sai lớn bao hàm rất nhiều yếu tố mà người làm lớn có thể đổ vấy sang, và tất cả đều hợp lý cả. Cuối cùng, không thể tránh về mặt hậu quả khi việc sai lớn gây hậu quả không thể khắc phục thì chẳng ai còn muốn phạt thật nặng nữa, sẽ là tìm mức phạt cho êm đẹp trong ngoài. 

người làm lớn, hình phạt bé

Chúc các bạn thông suốt, và bớt cảm thấy khó chịu khi thấy hiện tượng này trong đời sống hàng ngày. Thật ra, hiện tượng này có mặt ở mọi nơi trên thế giới và mọi tổ chức to lớn, nên có thể xem nó là một hiện tượng phổ quát. 


BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Làm sao hóa giải những người cản trở sự phát triển của bạn?

Làm sao hóa giải những người cản trở sự phát triển của bạn?

"Như dầu và nước, không hạp nhau, cứ tách nhau ra."
Cái khổ nhất khi sống chung một ai đó chính là không thể nói chuyện được với họ

Cái khổ nhất khi sống chung một ai đó chính là không thể nói chuyện được với họ

"Thà sống một mình còn dễ chịu hơn cảm giác phải kiềm...
Chủ đề tổng hợp 1: Nghệ thuật kinh doanh, chịu đựng chà đạp, hai dạng thu nhập

Chủ đề tổng hợp 1: Nghệ thuật kinh doanh, chịu đựng chà đạp, hai dạng thu nhập

"Nếu có chí lớn, bạn phải có một sức chịu đựng lớn...
Có thật là phải tìm điểm chung để có giao tiếp hiệu quả?

Có thật là phải tìm điểm chung để có giao tiếp hiệu quả?

"Tìm điểm chung chỉ khiến những cuộc giao tiếp đi vào ngõ...