Tại sao dân trí quá thấp hay quá cao đều không tốt cho tổng thể?

09/06/2022
Khai thông Thực tại

"Dân trí không nên quá thấp để người dân có thể tự lo cho bản thân, cũng không nên quá cao để họ có thể muốn lo cho người khác. Đó là điều kiện tồn tại của các thiết chế xã hội."

Dân trí là mặc bằng tri thức chung của mọi người trong xã hội. Vậy mức dân trí thế nào là phù hợp? Liệu dân trí quá cao hay quá thấp có tốt cho tổng thể không?

Dân trí quá thấp không tốt cho tổng thể xã hội

Điều này không cần phải bàn nhiều, bởi nó như một sự thật hiển nhiên. Một người có dân trí thấp là người không thể tự lo được cho bản thân, bởi họ không thể thông hiểu những tri thức cơ bản để vận dụng trong cuộc sống hàng ngày, đơn giản nhất là khả năng đọc viết và tính toán. Nước ta đã có kinh nghiệm với dân trí thấp thời thuộc địa, khi tỷ lệ mù chữ chiếm tới 80% dân số. Vậy xã hội có dân trí thấp sẽ như thế nào?

 

Sẽ giống như một trường tiểu học chất đầy các em bé cần được chăm sóc mỗi ngày. Đúng vậy, với dân trí thấp, xã hội cơ bản không thể làm gì được ngoài cung cấp đủ thức ăn nước uống và quần áo mặc, những nhu cầu khác như dịch vụ, giải trí đều trở nên xa xỉ. Mỗi người dân đều ở trong trạng thái thiếu thốn và cần được sự hỗ trợ từ chính quyền. Với khối lượng ở mức đại trà như vậy, không chính quyền nào có thể kham nổi và kết cục tất yếu là người dân tụt xuống mức dân trí thấp hơn, mức bần cùng hóa vì thiếu ăn thiếu mặc. Khi người dân bần cùng hóa thì xã hội cũng chẳng khá hơn được, xã hội sẽ suy tàn và dần dần vụn vỡ. 

 

Tóm lại, dân trí thấp sẽ khiến xã hội không thể phát triển, không thể trưởng thành và không thể sung túc được, trái lại xã hội sẽ bị kẹt trong mức cạn kiệt nguồn lực và luôn đứng bên bờ vực sụp đổ. 

Dân trí quá cao không tốt cho tổng thể xã hội

Điều này nghe có vẻ trái thực tế, bởi nếu dân trí thấp làm xã hội kém phát triển thì với dân trí cao, tất nhiên xã hội phải phát triển hưng thịnh. Đúng vậy, với dân trí cao, xã hội sẽ phát triển rất mạnh mẽ và đời sống người dân ngày càng no đủ, càng tiện nghi và càng văn minh hiện đại hơn. Tuy nhiên, tồn tại một giới hạn mà nếu vượt qua đó, dân trí cao sẽ không tốt cho tổng thể xã hội.

 

Giới hạn đó là dân trí quá cao. Dân trí quá cao là gì? Là mức dân trí mà mọi người đều đã tự lo chu toàn cuộc sống của bản thân lẫn gia đình, và quan trọng nhất là có dư dả thời gian và nguồn lực để quan tâm và lo lắng cho cuộc sống những người khác. Điều này có gì sai? Điều này không sai, nhưng nó xen vào công việc của chính quyền.

 

Nếu xã hội dân trí quá thấp là trường tiểu học với nhiều em bé thì xã hội dân trí quá cao chính là trường đại học với các sinh viên toàn là giáo sư tiến sĩ. Đúng vậy, với trình độ hiểu biết sâu rộng của mình, các sinh viên giáo sư này dư sức nhìn ra hết mọi sai sót trong bài thuyết giảng của giảng viên và hơn nữa còn chỉ trích trực diện sự kém năng lực và kém hiểu biết của giảng viên. Với trình độ hiểu biết sâu rộng của mình, họ muốn thay giảng viên đứng lớp hoặc đổi giảng viên khác hoặc đổi sang một ngôi trường khác có giảng viên trình độ cao hơn. 

 

Bây giờ bạn đã có thể nhìn ra mối nguy với xã hội. Thứ nhất, chăm lo cho cuộc sống người dân là công việc và trách nhiệm cũng như quyền lợi của cơ quan chính quyền, một khi dân trí quá cao sẽ càng có nhiều người muốn thay chính quyền làm công việc này, bởi họ thấy chính quyền làm việc chưa hiệu quả, chưa năng suất và chưa thấu đáo. Điều này dẫn đến nguy cơ rạn nứt nội bộ và thay đổi chính quyền, một biến cố khi xảy ra sẽ giống như trời long đất lở.

 

Thứ hai, do dư dã vật chất và thời gian, xã hội dân trí quá cao sẽ có đủ nguồn lực để trực tiếp giám sát và chỉ ra sai phạm trong công tác quản lý của chính quyền. Với tầm phủ sóng rộng khắp, họ sẽ lan truyền những thiếu sót này và làm cho toàn xã hội có nhận thức xấu về chính quyền. Kết quả, càng ngày người dân càng mất lòng tin vào chính quyền, dẫn đến thiếu tin tưởng vào các quyết sách của chính quyền và thiếu đoàn kết khi quốc gia gặp biến động bên ngoài. 

 

Thứ ba, do trình độ hiểu biết cao vời, những người có dân trí quá cao sẽ bắt đầu nhìn ra thế giới và tìm thấy cho họ những chính quyền họ xem là tân tiến, tốt đẹp hơn. Từ đó, một là họ hoạt động để cải tạo chính quyền theo hướng ấy, hai là họ từ bỏ quê hương và du nhập vào những chính quyền nước ngoài. Có hai kết quả tương ứng, một là gây bất ổn nội bộ vì để cải tạo chính quyền, họ phải gia nhập vào bộ máy ấy, điều mà họ từ chối làm bởi đặc thù của họ không cho phép, còn hai là dẫn đến tình trạng chảy máu chất xám khi những nguồn lực tốt nhất đất nước liên tục chảy sang ngoại bang. 

Tại sao dân trí quá cao lại không dẫn tới kết thúc đẹp

Có thể thấy, dân trí quá cao sẽ tạo điều kiện cho người dân lo việc nước việc dân. Việc này nhìn bề ngoài là tốt nhưng thực sự chưa có tiền lệ và cũng chưa có kết cục có hậu nào.

 

Bởi thứ nhất, cái họ muốn là cải thiện chính quyền, nhưng cái họ không sẵn sàng làm là tham gia quá trình cải tạo ấy. Thực chất, họ chỉ giỏi ở phương diện chỉ ra cái sai của chính quyền, còn ở phương diện khắc phục thực tế thì họ cũng hoàn toàn vô phương. Thêm nữa, nếu họ thực sự muốn cải thiện chính quyền, nên bắt đầu ở hành động là tham gia ứng cử vào các vị trí trong chính quyền, để có danh chính ngôn thuận làm điều họ cho là đúng đắn. Trong khi đó, cái họ làm chỉ là đứng trên phương diện người dân, đưa ra chỉ trích góp ý bằng lời nói, thì làm sao ý kiến họ được tiếp thu mà làm theo.

 

Rõ ràng, để có thể được chính quyền lắng nghe, bạn phải trực tiếp tham gia và phát biểu ý kiến, còn việc chỉ trích, bôi nhọ hay biểu tình chẳng giải quyết được gì. Ngay cả những xã hội được coi là dân trí cao nhất như Mỹ và phương Tây, một khi chính phủ đã ra quyết định, dù sai lầm, việc người dân tổ chức biểu tình rầm rộ cũng không tác động được nhiều. Chính phủ vẫn làm việc của chính phủ, người dân biểu tình thì cứ việc biểu tình, phát động chiến tranh thì vẫn cứ phát động theo kế hoạch. Thực tế, quyết định của chính phủ phụ thuộc vào các đại biểu trong quốc hội và người đứng đầu nhà nước, còn việc người dân muốn ý kiến thế nào thì hãy thông qua đại biểu quốc hội mà trình bày, việc biểu tình không bao giờ giúp họ đạt được kết quả như kỳ vọng, trái lại còn dẫn đến bi kịch là bị đàn áp thẳng tay, điển hình như biến cố Thiên An Môn.

 

Thứ hai, quản lý xã hội là một vấn đề rất phức tạp, pha trộn trắng đen rất nhiều. Đây là lĩnh vực không dành cho dân thường dù trí thức cao tới đâu. Nên có thể thấy, việc xã hội trí thức quá cao cố gắng nắm bắt và xử lý quy trình quản lý xã hội là không thích hợp, có biểu hiện chồng chéo công việc và lạm quyền. Thực tế, nếu bạn muốn quản lý xã hội, bạn phải chịu trách nhiệm nếu quản lý sai sót. Chính quyền làm việc này khá tốt, dù cho hình phạt có thể chưa thỏa đáng nhưng vẫn sẽ có người chịu trách nhiệm. Còn với người dân, nói thì dễ, làm mới khó, còn nếu làm sai thì ai chịu trách nhiệm? Người dân không phải chịu trách nhiệm cho quản lý xã hội, vậy nên dù trí thức cao vời, họ cũng không nên cố tiếp quản nhiệm vụ này.

dân trí quá cao

Thứ ba, nhiều người trí thức cao cứ chỉ trích chính quyền không ngớt, trong khi nếu đứng ở vị trí đó, chắc gì họ đã hành động khác? Cái họ cho mọi người thấy là hiểu biết sâu sắc của họ, nhưng tất cả chỉ có vậy, điều quan trọng là họ có hành động gì hay không, tiếc là đa phần đều chỉ là lời nói và zero hành động. Nên nhớ, thế giới này được tạo nên từ hành động, không phải lời nói. Và chính quyền là tổ chức hành động mãnh liệt nhất và cố gắng tự hoàn thiện nhất.

dân trí quá cao

Nên có chăng, khi trí thức đã cao, chúng ta nên bớt lời nói lại và tập trung hành động nhiều hơn, thiết thực hơn và sát sườn hơn. Thay vì cố gắng cải tạo những thứ cao vời thuộc phạm trù của chính quyền, hãy cải tạo không gian sống trong khu nhà của mình, trong địa phương mình và giúp đỡ cuộc sống người khó khăn xung quanh mình. Đó mới là cách vận dụng trí thức cao thích hợp và có kết quả nhất. 

dân trí quá cao

Tổng kết lại, xã hội dân trí quá cao hay quá thấp đều không có lợi cho tổng thể. Dân trí quá thấp thì xã hội không lớn được, sẽ giống như người man rợ, thiếu thốn, đói rách và bạo lực. Dân trí quá cao thì xã hội lục đục nội bộ do ai cũng nghĩ mình tài trí hơn người nên ai cũng muốn quản việc nước việc dân. Nên có chăng tồn tại một mức dân trí phù hợp, không quá thấp cũng không quá cao để giúp tổng thể xã hội phát triển bền vững. Đó sẽ là một mức dân trí ở mức khá, khi người dân có thể tự lo cho bản thân và gia đình, nhưng cũng không quá dư dả thời gian vật chất để lo tới những việc ngoài phạm vi của họ. 

dân trí quá cao

Điều may mắn là thực tế, ở tất cả quốc gia, các chính quyền đều đang ngày đêm hành động để vừa cải thiện dân trí vừa kiểm soát nó ở tầm mức thích hợp có lợi cho tổng thể. Đây là điều đáng mừng, bởi nó cho phép chúng ta sống trong một xã hội ổn định lâu dài, với cái giá chấp nhận được là bị giới hạn một số chiều kích phát triển tư duy.

dân trí quá cao

Chúc các bạn mạnh khỏe, thành công và ngày càng nâng cấp tầm mức dân trí của mình! Và nhớ là, với các vấn đề quản lý xã hội, nếu muốn đóng góp ý kiến, hãy viết văn bản và gửi cho cơ quan thẩm quyền, hoặc tự tin ứng cử vào các vị trí trong chính quyền. Khi đó, tiếng nói của bạn mới chính thống, và với chính quyền, chỉ có chính thống mới được lắng nghe và tiếp thu.


BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Bàn về chất gây nghiện

Bàn về chất gây nghiện

"Chất gây nghiện sẽ biến cuộc đời bạn từ tự do thành...
Thứ khiến chúng ta bực bội nhất là gì?

Thứ khiến chúng ta bực bội nhất là gì?

"Khi nói hoài nói mãi họ không nghe, hãy bỏ qua và...
Tại sao một người có đa nhân cách?

Tại sao một người có đa nhân cách?

"Một nhân cách cũng được, đa nhân cách cũng được, bạn cứ...
Tại sao pháp luật có lỗ hổng?

Tại sao pháp luật có lỗ hổng?

"Pháp luật cũng giống như thời thế, nên thay vì chống lại,...
Chữ sĩ trong làm ăn

Chữ sĩ trong làm ăn

"Chữ sĩ trong làm ăn là gì? Trong làm ăn chỉ có...
Tại sao phụ nữ thích vật chất?

Tại sao phụ nữ thích vật chất?

"Dù mang nhiều điều tiếng, phụ nữ vẫn thích vật chất, họ...