Tiêu chuẩn kép: Cách đối nhân xử thế mặc định trong cuộc sống

23/02/2022
Khai thông Thực tại

"Tiêu chuẩn kép là thế tục, còn sự công bằng là lý tưởng, và tiếc là loài người chúng ta luôn hướng tới lý tưởng nhưng không bao giờ đạt tới sự lý tưởng đó."

Tiêu chuẩn kép là gì? Là cách hành xử khác nhau với hai người khác nhau dù họ cùng thực hiện một hành động. Ví dụ, bạn ưu ái xử tội nhẹ hơn cho con bạn so với con của người khác dù cả hai phạm cùng một lỗi. Đây là lối hành xử vô cùng phổ biến và có thể xem là mặc định trong cách đối nhân xử thế của chúng ta. 

 

Chúng ta luôn đối xử người ngoài khác với người nhà, người quen khác với người lạ, thứ thân thuộc khác với thứ xa lạ và thứ bạn yêu thích khác với thứ bạn ghét bỏ. Tất cả cách hành xử này đều dựa trên mối quan hệ, sự thân thuộc và cảm xúc của chúng ta, hoàn toàn không có một phần lý trí nào. Rõ ràng, tiêu chuẩn kép là đối nghịch với sự công bằng không thiên vị. Vậy có phải thật là trớ trêu khi chúng ta luôn hô hào đòi hỏi sự công bằng nhưng bản thân chúng ta lại vận dụng tiêu chuẩn kép trong mọi quyết định hằng ngày?

Tại sao lại tồn tại tiêu chuẩn kép trong xã hội hướng đến sự công bằng như ngày nay?

Thực tế, tiêu chuẩn kép xuất hiện trước sự công bằng và nếu tiêu chuẩn kép không tồn tại, cũng không có xã hội văn minh để cổ súy cho cái gọi là công bằng. Căn nguyên của tiêu chuẩn kép chính là tính vị lợi của loài người. Đúng vậy, con người chúng ta luôn truy cầu lợi ích cho bản thân trước tiên. Nếu hình dung lợi ích của bạn là một vòng tròn, rõ ràng càng gần vòng tròn sẽ càng gần lợi ích của bạn. Vậy ai ở gần bạn nhất? Chính là người thân và gia đình của bạn. Nên tính vị lợi sẽ đặt lợi ích của bạn đầu tiên, tiếp sau đó là lợi ích của người thân gia đình, và sau cùng là lợi ích người khác. 

 

Chính vì vậy, nếu phải chọn lợi ích bản thân hay gia đình, bạn sẽ chọn bản thân, và nếu phải chọn lợi ích gia đình hay người khác, bạn sẽ chọn gia đình. Vòng tròn lợi ích của bạn là tâm điểm, bao quanh nó là các vòng tròn lợi ích của gia đình, của bạn bè, của cộng đồng, của xã hội và của đất nước. Vòng tròn lợi ích của bạn chính là hạt nhân tỏa nhiệt ra xung quanh, với nhiệt chính là sự ưu ái đến những vòng tròn gần so với vòng tròn xa. Đó là lý do chúng ta ưu ái người nhà hơn người ngoài, ưu ái bạn bè hơn người lạ, và ưu ái người cùng cộng đồng hơn người tứ xứ. 

 

Có thể thấy đây là sự ưu ái rất tự nhiên, bởi chính những người thân cận là người mang lại nhiều lợi ích cho chúng ta nhất, họ sống cạnh chúng ta giúp chúng ta không cảm thấy cô đơn, chăm sóc chúng ta lúc đau yếu, giúp đỡ chúng ta lúc khó khăn và cùng chúng ta chia ngọt sẻ bùi. Nên việc ưu ái họ hơn những người khác là hoàn toàn tự nhiên và hợp tình. Vậy sự ưu ái này có hợp lý không?

Tiêu chuẩn kép xung đột với tính công bằng ra sao?

Xung đột ở chỗ tiêu chuẩn kép khiến việc công tư phân minh khó lòng làm được. Bởi một khi đã ưu ái người thân hơn người khác thì sự ưu ái đó không gói gọn trong phạm vi gia đình hay sự vụ trong nhà, mà sẽ lan ra cả việc công. Đây chính là điểm tiêu chuẩn kép xung đột trực diện tính công bằng.

 

Chúng ta thấy rõ nhiều trường hợp người ta mang tình cảm cá nhân vào việc công dẫn đến sự thiên vị và hành xử không hợp lý. Chúng ta cũng thấy rõ càng nhiều trường hợp một người làm quan cả họ làm quan, dù rằng có thể tất cả đều có năng lực nhưng mức độ tập trung người thân thích cùng làm một chỗ như vậy là cao đến mức bất thường. Đó chính là những biểu hiện của tiêu chuẩn kép trong việc công, nơi tính công bằng luôn được hô hào là mặc định. 

Vậy chuyện gì sẽ xảy ra nếu tiêu chuẩn kép không còn tồn tại trong việc công?

Lúc đó mọi quyết định việc công đều sẽ dựa trên lý trí, phán xét phân minh và công bằng với mọi người. Tuy nhiên, ở đây lại xuất hiện tình huống bất lợi kép khá nan giải. Rõ ràng nếu bạn phân xử phân minh không ưu ái người thân, dĩ nhiên người thân sẽ không hài lòng và không còn muốn gắn kết nhiều với bạn, còn người được đối xử công bằng xét cho cùng cũng là người ngoài, và cũng không vì được xử công bằng mà trở thành người thân.

 

Nên, khi không ưu ái người thân, bạn mất đi một người thân và cũng không được thêm người thân nào. Dần dần, việc duy trì sự công bằng khiến bạn bị người thân bỏ rơi, dẫn đến gia đình bạn ngày một yếu, và rất có thể bạn sẽ chỉ có một mình. Còn những người ngoài được hưởng công bằng sẽ cảm ơn bạn, khen tặng bạn và ủng hộ tinh thần cho bạn, và tiếc là chỉ vậy mà thôi. Họ không phải là người thân của bạn nên sẽ không thể sống cạnh bạn, chăm sóc bạn và tương trợ bạn trong cuộc sống ngoài công việc. Vì vậy, khả năng cao là sau một thời gian công bằng, bạn không còn được gia đình hỗ trợ, dẫn đến đánh mất nguồn lực cho thế hệ tương lai của bạn. Chắc là con cái bạn cũng khó lòng đi theo con đường của bạn, và như thế là sự công bằng của bạn chấm dứt khi bạn qua đời. Hoặc tệ hơn, bạn không có con cái nào, bởi bạn không muốn vì người thân mà khó xử trong tương lai, nên gien công bằng của bạn cũng không thể truyền tới tương lai. 

 

Kết quả, dù khởi đầu với người công bằng chiếm đa số trong xã hội, sau một thời gian, số lượng người công bằng sẽ ngày càng giảm dần, họ không sinh đủ con cháu và con cháu họ cũng từ bỏ cách sống công bằng của họ. Thực tế là duy trì công bằng rất khó sống, nên càng về sau, nguồn lực của người công bằng sẽ càng ngày càng cạn kiệt, và nhường chỗ cho người sống theo tiêu chuẩn kép. Đó là lý do vì sao ngày nay tiêu chuẩn kép là cách sống được đa số chúng ta làm theo. 

Nếu tiêu chuẩn kép luôn tồn tại, vậy phải làm sao hạn chế tiêu cực của nó?

Sống theo tiêu chuẩn kép mang lại cái lợi rất lớn cho bạn, củng cố mối quan hệ gia đình cùng những người thân thuộc để đến khi bạn cần, họ có thể đứng ra giúp đỡ bạn. Điều này giúp bạn đảm bảo khả năng sinh tồn vượt qua mọi thử thách trong cuộc sống. Nên chúng ta dù cảm thấy như thế nào, cũng hãy giữ tiêu chuẩn kép trong đối nhân xử thế, nhất là đối với người thân. Hãy nhớ, mục đích sống là để tồn tại và phát triển, và chỉ có bồi đắp và bảo vệ lực lượng thân thiết, chúng ta mới đạt được mục đích đó. 

 

Mặt tiêu cực lớn nhất của tiêu chuẩn kép chính là rủi ro bị công lý trừng phạt. Đúng vậy, khi chúng ta bỏ qua công bằng, công lý có thể xuất hiện và trừng phạt chúng ta nặng nề. Xét cho cùng, khi đảm nhiệm vai trò xử lý việc công, hành xử công bằng chính là nghĩa vụ của chúng ta. Nên có chăng, chúng ta nên cố gắng hạn chế việc mang tiêu chuẩn kép vào việc công, và nếu cần mang vào, hãy mang vào theo cách hợp pháp nhất và chính đáng nhất có thể. Chúng ta hoàn toàn có thể tỏ ra công bằng bên ngoài và dùng tiêu chuẩn kép bên trong, đó là cách bảo vệ chúng ta khỏi sự trừng phạt của công lý. Nên, hãy khôn khéo và xử lý mọi chuyện thật êm đẹp. 

 

Tổng kết lại, tiêu chuẩn kép là cách đối nhân xử thế của đời sống thực tế, nên chúng ta hãy chấp nhận nó ở góc độ người thi hành và người chịu tác động. Hãy thi hành tiêu chuẩn kép để củng cố nền tảng gia đình và các mối quan hệ thân thuộc để gia tăng lực lượng hậu thuẫn cho bản thân. Và hãy chấp nhận bị đối xử bất công khi người khác ưu ái người thân của họ, hãy chấp nhận rằng đó là chuyện bình thường vì ở vị trí của bạn, rất có thể bạn cũng sẽ làm như vậy hay thậm chí còn lộ liễu và mạnh tay hơn. Cứ tập trung khắc phục hậu quả, cân nhắc lợi hại của việc nhờ tới công lý đòi công bằng và chọn cách xử lý êm đẹp nhất. Hãy nhớ, người mạnh thi hành tiêu chuẩn kép còn người yếu đòi hỏi sự công bằng, và hãy nhớ, cái bị xem là xấu mà giúp bạn sinh tồn sẽ tốt hơn vạn lần cái ai cũng hô hào là tốt mà lại khiến bạn diệt vong.

 

Chúc các bạn sớm vận dụng tiêu chuẩn kép một cách phù hợp, và phấn đấu trở thành kẻ mạnh để không bao giờ cần phải đòi hỏi sự công bằng. 


BÀI VIẾT LIÊN QUAN